GłównaWarzywa na działceAllelopatia - wzajemne oddziaływanie roślin na siebie

Uprawa warzyw

Lubczyk

Lubczyk - często kojarzy się wyłącznie z rosołem. Można go jednak dodawać i do kartoflanki, zupy pomidorowej oraz jarzynowej. Świeże listki dodajemy do białych sosów, jako zieleninę do sałat i gotowanego bobu. Suszonymi listkami lub korzeniem przyprawiamy ciemne sosy, duszone mięsa i warzywa oraz potrawy z ryb. Lubczykiem naciera się drób przed pieczeniem.

Kędzierzawość

Chorobę tę powoduje grzyb porażający liście, rzadziej kwiaty i owoce. Najbardziej charakterystyczne i widoczne są objawy na liściach, które są porażone już w najwcześniejszych fazach rozwojowych. Porażone liście są silnie zdeformowane, zgrubiałe i kruche. Przybierają początkowo żółte, później karminowe i wreszcie brunatne zabarwienie. Pod koniec czerwca większość porażonych liści opada.
W przypadku bardzo silnego porażenia liści brzoskwiń, co obserwujemy w ostatnich kilku latach, należy przeprowadzić dwa opryskiwania. Pierwsze jesienią po opadnięciu liści - w pierwszych dniach listopada, drugie wiosną w fazie nabrzmiewania pąków (w temperaturze powyżej 6°C). Należy zastosować Miedzian 50 WP lub Syllit 65 WR. Opryskiwanie musi być bardzo dokładne i obfite, ponieważ na korze pędów i łuskach pąków zimują zarodniki grzyba.

Allelopatia - wzajemne oddziaływanie roślin na siebie

  • czwartek, 18 sierpień 2016 16:33
  • Tekst:  "Działkowiec"

„... na każdym przykopie Stoją, jakby na straży, w szeregach konopie, Cyprysy jarzyn: ciche, proste i zielone, Ich liście i woń służą grzędom za obronę, Bo przez ich liście nie śmie przecisnąć się żmija, A ich woń gąsienice i owad zabija."
(A. Mickiewicz „Pan Tadeusz")

Liczne badania i obserwacje gromadzone od wieków przez naszych przodków pozwoliły stwierdzić, że określone rośliny wysiane obok siebie rosną lepiej, a inne marnieją, czy nawet giną. Już w starożytności wykazano niszczący wpływ kwiatów łubinu na korzenie drzew, czy też wyczerpujący wpływ grochu ptasiego na glebę. Na przestrzeni wieków obserwowano niezliczoną ilość podobnych przypadków. Dziś wiemy, że za ten stan odpowiada zjawisko allelopatii. Termin ten, będący połączeniem słów allelon (wzajemny) i pathos (cierpieć) wprowadził do nauki w roku 1935 Hans Molisch. Użył on pojęcia allelopatii do określenia wzajemnych wpływów o charakterze biochemicznym, zarówno korzystnych, jak i szkodliwych pomiędzy roślinami, włączając także zwierzęta.

 

Substancje allelopatyczne.
Kluczową rolę w oddziaływaniach allelopatycznych odgrywają substancje uwalniane zarówno z nadziemnych części roślin, jak również poprzez nieuszkodzone korzenie. Dotychczas poznano około 10 tys. wytwarzanych przez rośliny związków chemicznych o charakterze allelopatin. Część z nich można uznać jako przydatne w zwalczaniu chwastów, a także w walce z chorobami i szkodnikami. Spośród związków allelopatycznych, wytwarzanych w liściach, korzeniach, kwiatach i nasionach roślin ogrodowych, ogromną rolę odgrywają lotne substancje – fitoncydy.

Mają właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze, bądź hamujące rozwój patogenów. Ponadto wabią pożyteczne owady i odstraszają szkodniki. Występują w dość dużych ilościach w cebuli, czosnku, a także czarnych porzeczkach. Wśród allelopatin znajdziemy też takie substancje, które mogą działać niekorzystnie na warzywa uprawiane w naszych ogródkach. Dlatego warto zapoznać się z podstawowymi zasadami doboru sąsiedztwa roślin, co pozwoli na uzyskanie wysokiej jakości plonów i zapobiegnie ewentualnym stratom. Niewątpliwe mistrzostwo w wykorzystywaniu allelopatii osiągnęli działkowcy, którzy korzystają ze znajomości tego zjawiska m.in. przy projektowaniu tzw. bioogrodów. Stosowane przez nich odpowiednie sąsiedztwo warzyw uprawianych na grządkach ma znaczenie ochronne i plonotwórcze. Pozwala przeciwdziałać chorobom roślin i występowaniu chwastów bez konieczności stosowania chemicznych środków ochrony roślin. Ponadto umożliwia skuteczną walkę ze szkodnikami. Zjawisko allelopatii w praktyce ogrodniczej wykorzystuje się w ochronie środowiska naturalnego, zanieczyszczanego stosowaniem pestycydów.

Przeciwko chwastom.
Oddziaływania allelopatyczne oraz same allelo związki, mogą być wykorzystane jako tzw. alleloherbicydy, produkowane na bazie naturalnych produktów roślinnych. Udowodniono, że gorczyca czarna i gorczyca sarepska uprawiane jako przedplon czy międzyplon ograniczają kiełkowanie nasion chwastów wielu warzyw uprawianych w plonie głównym.

Czego unikać?
Istnieją także rośliny, które działają niekorzystnie, dlatego należy unikać wysiewania ich obok siebie. Najbardziej znanym przejawem ujemnych oddziaływań allelopatycznych jest wpływ wydzielin orzecha czarnego, włoskiego oraz akacji na rośliny rosnące w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Spośród roślin ogrodowych obserwuje się niekorzystne działanie kapusty na fasolę tyczną, pomidory, rzodkiewkę i marchew Nie zaleca się również sadzenia fasoli w pobliżu cebuli, czosnku i mieczyków. Marchew nie lubi obecności kopru, pomidory natomiast nie stanowią dobrego sąsiedztwa dla ogórków, ziemniaków i grochu. Planując miejsce dla truskawek należy zrezygnować z sadzenia kapusty i malin w najbliższym sąsiedztwie. Warto pamiętać także o tym, że substancje alleopatyczne mogą zalegać w glebie przez długi czas. Fasola sadzona na działce przez kilka kolejnych lat w tym samym miejscu może przestać rosnąć, mimo starannej pielęgnacji. Podobnie dzieje się z ogórkiem uprawianym w szklarni przez wiele lat. Należy więc tak zaplanować następstwo roślin, by móc cieszyć się obfitymi i dobrej jakości plonami, uzyskanymi wyłącznie w zgodzie z naturą.

Przeciwko chorobom i szkodnikom.
Bardzo przydatną aczkolwiek niedocenianą rośliną w walce ze stonką ziemniaczaną jest bób. Związki lotne wydzielane z nadziemnych części rośliny wpływają negatywnie na cykl życiowy szkodnika, odstraszając go i osłabiając aktywność życiową. Powszechnie uważa się aksamitki za rośliny pułapkowe dla nicieni, które wnikają do ich korzeni, ale giną wskutek braku odpowiednich warunków do rozwoju.

Aksamitki zmniejszają liczebność patogenów głównie w uprawach warzyw i truskawek, dlatego z powodzeniem można wysiewać je na brzegach zagonów lub jako rośliny okrywowe. Ponadto, wysiane pod osłonami działają odstraszająco na mączlika szklarniowego oraz przyczyniają się do poprawy zdrowotności gleby.

Allelopatyczne właściwości posiadają także zioła, głównie dzięki olejkom eterycznym. Mrówki nie lubią zapachu lawendy i tymianku. Bielinek kapustnik nie toleruje aromatu kopru, szałwii i tymianku. Mięta pieprzowa i cząber ogrodowy odstraszają mszyce, natomiast nasturcje i nagietki zwabiają je, przez co ochronią warzywa.

Czosnek wydziela substancje allelopatyczne bogate w związki siarki, dzięki którym odstrasza wiele szkodników i hamuje rozwój chorób, zwłaszcza grzybowych. Posadzony pod drzewami, krzewami, w truskawkach czy obok róż skutecznie działa w walce z mączniakiem prawdziwym.

Szczególnie pożądane kombinacje w walce ze szkodnikami stanowią uprawy współrzędne kapusty z pomidorami, selerem czy wymienionymi wyżej ziołami. Marchew i cebula, rosnące w bezpośrednim sąsiedztwie udzielają sobie wzajemnego wsparcia. Śmietka cebulanka nie znosi zapachu marchwi, analogicznie połyśnica marchwianka - cebuli.

Na przędziorki odstraszająco działa cebula i czosnek. Warto wiedzieć, iż aksamitki, macierzanka i czosnek nie są mile widziane przez ślimaki. Ślimaki nie lubią też szałwii, tymianku i hyzopu.

Sposób na gryzonie.
Niejeden ogrodnik miał okazję przekonać się, jak dużego spustoszenia w uprawach warzyw mogą dokonać gryzonie. Chcąc pozbyć się ich z działki, warto wysiać słoneczniki lub posadzić narcyzy na brzegach zagonów, a także posiać nostrzyki w zasięgu korony drzew. Niewątpliwym wrogiem nornic jest szachownica cesarska.

Smacznie i zdrowo.
Dzięki allelopatii dodatniej możemy nie tylko skutecznie walczyć ze szkodnikami i chwastami, ale także poprawiać smakowitość warzyw poprzez zestawienie ich z odpowiednimi ziołami. Koper ogrodowy wzmacnia smak cebuli, buraka ćwikłowego oraz grochu.

Cząber ogrodowy wpływa korzystnie na smak sałaty i kopru włoskiego. Na smaku zyskuje także pomidor w zestawieniu z pietruszką czy bazylią oraz rzodkiewka wysiana w pobliżu rzeżuchy. Substancjami, które stymulują wzrost i rozwój niektórych warzyw kapustnych czy liściowych, są wydzieliny kopru i kminku.

Seler korzystnie wpływa na pomidory, ogórki, pory, groch, a także warzywa kapustne. Tymianek natomiast przyspiesza dojrzewanie pomidorów.

Artykuły powiązane

  • Papryka w ośmiu krokach
    Warzywo to nie ma u nas tak długiej tradycji uprawy jak inne, dawno znane gatunki. Dlatego warto wiedzieć co robić, aby uzyskać jego dobre plony.
    Czytaj dalej...
  • Posiejmy bób
    Najodpowiedniejsze są gleby cięższe - mady, czarne ziemie, a nawet gleby torfowe. Dobrze rośnie również na dobrych lżejszych, ale tylko w rejonach o dużej ilości opadów lub przy regularnym nawadnianiu. Odczyn gleby powinien być 6,5 - 7. Na glebach lżejszych,…
    Czytaj dalej...